×

Vanzau en in decenni dameins per la Surselva

Igl emprem decenni da nies millesi e tschentaner ei vargaus. Jeu quetel ch'ei seigi stau pér ier ch'il niev zenn grond dalla Claustra da Mustér vevi resunau per l'emprema gada, annunziond igl onn sogn 2000.

Südostschweiz
16.12.10 - 01:00 Uhr

DA GIUSEP CAPAUL

Lu era bein buca carstgaun vegnius sil patratg ch'ins astgassi e savessi zacu engular zenns giud nos clutgers. Ch'ina tala premiera da zanur naziunala succedessi – sco dacuort – lu aunc ella Cadi, fuss stau in sacrilegi mo da patertgar. Reacziuns hai strusch dau ed oz negin che trai pli flad da quei. Zaco ei igl enguladetsch vergugnus da quels segns = zenns benedi in mussament simtomatic da profunda midada paradigmatica ed el trend d'ina tenuta per reducir nossa vusch, fermezia ed influenza. Igl ei evident che grondas midadas ein sefatgas numerusamein e spertamein dapi ils 2000 era tier nus, pretendend lur tribut.Tochen viaden els onns 50 dil tschentaner vargau deva ei era en nos vitgs ina ferma cuminonza che semanifestava el crer, viver ed agir da tuts tuttina. Els onns sissonta migliuran conjunctura e svilup economic la basa existenziala. Il secund concil dil Vatican fuola via alla apertura. Las spetgas ein grondas e novaziuns sefan. Mo ils stretgs ligioms cun la Baselgia romana e sia clara ductrina sesluccan, la pratica religiusa ed il credo vegnan dil meins. Vitier vegn aunc la scartezia da spirituals. Ils sanctuaris bein manteni e renovai sesvidan pli e pli. Adina pli biars van sin distanza critica viers religiun e bandunan schizun la cuminonza da pleiv.Ei dat buca mo dameins glieud en baselgia la dumengia, mobein en biars vitgs dalla Surselva insumma. Aunc vivan enteifer nossa regiun biebein 25 000 habitonts en 44 vischnauncas. La tendenza muossa denton engiuviars. La digren dallas naschientschas ei dramatica, sereducend da 1988-2008 en Surselva da 370 sin sut 200.Aschia datti adina pli paucs scolars. Contas vischnauncas han stuiu serrar lur scola. La scolas medias ella regiun han da schuffa da survegnir scolars. Tgei resta insumma aunc per far e viver cuminonza en nos vitgs, cu la casa-pervenda ei vita, la scola, la stizun, l'ustria e la posta serradas? E la veta culturala svanescha, cu las uniuns, chors e musicas, cattan ni commembers ni dirigents e ston ceder.La sminuziun dalla populaziun ha gia privau la Surselva da sia anteriura fermezia politica. Oz ei la Surselva politicamein pluralistica. Ils cumins dalla Cadi, Rueun e Lumnezia han piars mintgamai in mandat el cussegl grond. Ils davos 12 onns ei la Surselva buca pli stada representada ella regenza. Per che la regiun sur igl Uaul da Flem possi mantener ses dus mandats a Berna naven da 2011 drovi ina miracla.Podà che quei purtret dalla anteriura tiara dalla lavina nera ei era empau ners, denton vers. Nus stuein constatar oz ch'il rasant svilup els centers ed ellas aglomeraziuns cun siu trend da concentrar tut leu – ins patratgi vid Cuera e contuorn – hagi degradau nus a periferia sperdenta. Ei ha era dau zacontas apparenzas positivas sco la Neat en construcziun. Mo la disfatga dalla Porta Alpina muossa il pauper resultat final.Per saldo eisi vanzau en Surselva dameins. Il meglier vesan ins quei cun ir in di duront la jamna tras nos vitgs. Ins entaupa cheu strusch in'olma, persuenter massa casas vitas e clavaus danvonz. Sch'ins damonda zatgi suenter il daco, tuna ei stereotipicamein: Ei ha halt adina dameins glieud d'entuorn. Quella resignaziun fetg derasada lai pauc spazi per avegnir. E quei ei uss il facit ch'ei ha aunc mai dau tontas ed aschi spertas midadas radicalas sco naven da 2000 – era tier nus. Aschia ha daveras entschiet cun nies millesi era ina tut nova era.

Kommentieren
Wir bitten um euer Verständnis, dass der Zugang zu den Kommentaren unseren Abonnenten vorbehalten ist. Registriere dich und erhalte Zugriff auf mehr Artikel oder erhalte unlimitierter Zugang zu allen Inhalten, indem du dich für eines unserer digitalen Abos entscheidest.
Könnte euch auch interessieren
Mehr zu MEHR