Maiorz ni proporz – tgaus profilai ni tschagruns da partida?

dad Adolf Collenberg

Consequenza: el cussegl grond a Cuera van tgaus – e quels senza tgau san ins, grazia al proporz, silmeins spedir a Berna.

Muort il proporz vegn ei adina puspei avon che buc ils candidats cun las biaras vuschs ein eligi (MC)

Quei ch’ei naturalmein buca d’engrau a partidas surpussentas en lur domini che vulessan tut. Denton: MC emblida che sia partida quasi maiorz-monopolista en Surselva profitass en regiuns cun auters quasi-monopols digl effect a pro da partidas leu (pli) pintgas.

Il maiorz ei sempels, clars, transparents e capeivels (MC)

Vul gir primo: mintga idiot capescha el – e perquei eis el il meglier sistem per ignorants, pils quals in candidat dalla atgna partida cun 705 vuschs ei per definiziun democratic-quantitativa da megliera qualitad ch’in d’in’autra partida cun 650.

Insinuescha secundo: il sistem da proporz ei cumplicaus, diffus, intransparents e nuncapeivels e per quels motivs adattaus e cumprovaus dapi 1919 mo per las elecziuns dils senza tgau/profil (mira sura e sut) el parlament federal. Per far la segira, che minimum dus Grischuns a Berna seigien tgaus, vegnan ils cussegliers dil stadi eligi tenor maiorz.

Tras maiorz san era independents vegnir eligi (MC)

Lur diember ei fenomenals (ils davos 65 onns 0–4 sin tochen 120 deputai) – ed a Cuera astgan quels fundar fracziun cun «dependents» per haver effect! E gliez munta: els daventan cheutras «dependents» d’ina fracziun. Viva il maiorz e ses independents!

Tier il maiorz stat igl equiliber regiunal, cultural e blibli e blabla el center (MC)

Pertgei, mi declara, sevesevan lu tons cumins sfurzai da – per mantener la pasch – sminuir tras proporz voluntari ils effects negativs dil maiorz, e quei gia dapi il 1851 citau da MC? (p. ex. Lumnezia viers Val (lungatg) resp. Lumnezia e Val viers Duin (confessiun), Cadi (Sur- e Sutsassiala)?

A mintga cumin siu representant (MC)

Ils cumins tradiziunals ein elements organisatorics e giuridics dil passau, ed il far appel a quellas categorias ei nuot auter che fatg catscha silla vusch da quels che han aunc buca realisau las midadas dapi il 2000 e la dinamica dil mument.

Nies cantun spatitschau cun sias diversitads culturalas e massa autras pli (MC)

Jeu intervegness bugen, tgei diversitads (buca mo declamatoricas ad usum turistic e politic-mobilisatoric) che restan ozilgi substanzialmein suenter ina analisa profunda e reclia da tontas presumadas diversitads.

Tgaus profilai ein pli impurtonts che programs da partida… (MC)

Il profil dil tgau ei fetg probabel buca mo per mei meins impurtonts ch’il profil dil program ch’empleina siu caviertg. Puncto profil maunca p. ex. nuot vid ils tgaus da Blocher e siu Sünneli.

Structuras cumprovadas vegnessen dismessas a pro da circuits d’elecziun… (MC)

Structuras cumprovadas ein gia vegnidas dismessas a pro dil niev uorden territorial, ed era quel ei ni fundamentalmein novs (cump. Helvetica) ni definitivs.

E dil reminent: in circuit d’elecziun sursilvan ei il sulet mettel che savess retardar ni sminuir la sperdita d’influenza politica dalla Surselva (gia dapi 30 onns en erosiun sfrenada). Gliez sistem ei staus la tgina alla naschientscha e fontauna dils emprems success dalla posteriura Lavina nera. In salid ord fossa da Casper Decurtins!

Il proporz rinforza ils centers regiunals (MC)

Astg’jeu sco electur spetgar che las partidas seigien hablas da regular quei problem center/ periferia silmeins per la regiun Surselva cun profilar e presentar leusuenter candidats e candidatas? Ei quei buc il cass, astgan ins schar suflar ellas en pegna.

Il proporz caschuna gronda lavur e dagrettas per las partidas senza purtar nez (MC)

Sche MC patratga vid las dagrettas internas dalla pcd avon e suenter l’elecziun naziunala dils 1999, lu hai jeu cumpleina capientscha per sia horrur. Denton: quei ch’interessescha il pli davos la massa dils electurs che MC vul mobilisar pil maiorz ein la lavur e las dagrettas internas dallas partidas.

E dil reminent: MC ei vegnius eligius a Berna tenor proporz. Jeu vi bugen crer che quei smalediu proporz hagi caschunau alla pcd era 2011 gronda lavur e dagrettas. Mo il confess da MC, che sia elecziun porti pervia dil proporz negin nez ei ferm tubac! Pertgiri Dieus la Surselva sche quei duess esser il cass! Sche na, lu ei sia elecziun in oreifer argument pil proporz!

Il proporz ei da disavantatg per las regiuns da nies cantun cun dameins jasters (MC)

Aprite le porte, fagei agens e facilitei era als jasters da far pops – la pcd ei la finala buca la pps e Gion Barlac ei puspei sin turnea e sa mussar co ins fa pops!

Grischuns elegian tenor maiorz tgaus e buca partidas (MC per la tiarza ga)

Ed ils buca Grischuns? Il proporz sforza apparentamein ils medems Grischuns e buca Grischuns d’eleger oz per Berna (senza purtar nez!) e damaun era per Cuera ils tschagruns da partidas. E nua tarmettan ins lu ils tgaus da maiorz? Ils dus che vonzan ora sco usitau el cussegl dils stadis.

(Pardon MC – igl ei stau memia difficil da quescher!)