×

La claustra da Mustér e la Lumnezia

La Cadi e la Lumnezia han formau ditg – anteriuramein sco vischnauncas giudizialas aultas e pli tard sco cumins – il nuschegl per propi dil catolicissem en Surselva.

Südostschweiz
04.04.14 - 02:00 Uhr

DA GIUSEP CAPAUL

Ella Ligia Grischa eran la Cadi e la Lumnezia la bastiun catolica, daventadas pli tard sin plaun politic la basa dalla Surselva catolica-conservativa. Sia partida recaltgava ella Cadi ed en Lumnezia en ses megliers temps prest 30 pertschien da siu entir electorat el Grischun. Cun ils ulteriurs dus cumins sursilvans paritetics, Foppa e Rueun, sederscheva la ton temida «lavina nera» cun datier dalla mesadad da tuts adherents dalla Partida conservativa dil Grischun (oz pcd) ton sin Cuera sco Berna.

Giu stretgs contacts da vegl enneu

Ils contacts denter la claustra da Mustér – sco anteriur center politic dil stadi abbazial, dalla religiun catolica e cultura cristiana – e la Lumnezia ein sedai e sesviluppai dapi il temps medieval – e quei ton politicamein sco era religius-pastoralmein. Tut specialmein ei quei semussau dapi la fundaziun dalla Ligia Grischa 1395/1424. Lu ha la Lumnezia giu acquistau sia libertad era cun agid dalla claustra da Mustér. Siu prenci-avat era ton fundatur dalla Ligia sura sco cau suprem da quella.

Igl ei denton stau in prender e dar. Da 1235–1247 ei Conrad da Lumerins, da Lumbrein, staus avat dalla claustra da Mustér. El eri in excellent cau claustral e sefatgs meriteivels per Diu e la claustra. Alla fin dil temps medieval han conventuals dalla claustra da Mustér pastorau a Val, Vrin e Lumbein en Lumnezia. Principalmein dueien els ver surviu e regiu da lezs temps a Lumbrein. Els han promoviu en Lumnezia la veneraziun dils sogns fundaturs dalla claustra a Mustér, sogn Placi e sogn Sigisbert, ch’ins festivava sco in firau era a Lumbrein. Ton ella baselgia parochiala sco en duas capluttas da quella pleiv lumneziana ein statuas e maletgs dils fundaturs da cattar. El 18. tschentaner ei in ulteriur vischin da Lumbrein, Giaronnas Casanova, da Silgin, staus per cuort temps avat da Mustér.

Pader Vigeli Berther, da 1945–1951 beneficiat a Rumein, ha descret egl Ischi 40 (1954) davart igl engaschi dalla claustra e dils benedictins da Mustér en Lumnezia. Ei seigi stau in operar treidubel: pastoral, politic e pli tard era tras lur scola. Dapi la fundaziun dalla Ligia Grischa ei la politica dalla claustra e dalla Lumnezia ida maun en maun ed aschia era semussada ton ella battaglia da Tgalavaina 1499 sco 1799 encunter ils Franzos. La Lumnezia hagi adina priu partida per la claustra e susteniu quella.

Ultra da quei agid politic e religius davart la claustra da Mustér alla Lumnezia alleghescha pader Vigeli Berther era il fatg che la Lumnezia hagi profitau pli tard cun saver tarmetter ses giuvens a scola sin claustra ed aschia era giu sur els influenza silla Val.

A Rumein – liunga preschientscha permanenta dalla claustra

1672 vevan ins erigiu a Rumein ina caplutta da s. Antoni. Quei vischinadi (sur Degen) s’udeva tier Pleif (la pleiv da Vallada). Buc ils pelegrins tier s. Antoni muncavien, mobein in spiritual ch’eri adina presents. Da salarisar in tal han dus mats da Rumein, Caspar da Montfort (sedisgraziaus 1724 sut Luven) e Francestg Antoni Caduff (morts 1732) possibilitau tras ina donaziun ils 18 d’october 1712. Els han fatg si lur entira facultad, ca. 3400 flurins, ed aschia mess il fundament material per il benefeci a Rumein. Sco emprem beneficiat han ins giu giavischau pader Placi Rüttimann da Val S. Pieder. Ils beins dalla claustra ein vegni engrondi 1737 era tras la donaziun dils fargliuns Otto, Mengia e Maria Elisabet Blumenthal da Rumein.

Cundiziun, colligiada cun quellas fundaziuns (benefecis, legats), era da mantener a Rumein in rev. pader da Mustér per las funcziuns religiusas, oravontut per celebrar la sontga Messa e survir als pelegrins che vegnevan tier s. Antoni a Rumein. Sia fiasta ei vegnida festivada solemnamein duront biars onns. Quei benefeci, atgnamein in post pastoral extern, ei vegnius erigius ed incorporaus ella claustra da Mustér per promover la religiun catolica.

A Rumein ha ei giu denter ils beneficiats grondas persunalitads. Ei seigi menziunau: il posteriur avat Giaronnas Casanova, pader Placi a Spescha, pader Vigeli Berther, pader Thomas Häberle ed il nunemblideivel pader Flurin Maissen duront bunamein 35 onns. Tochen 2005 ha la claustra da Mustér saviu tarmetter in conventual sco beneficiat a Rumein. Dapi la mort da pader Benedetg Gubelmann, quei onn, ei il benefeci vacants. Mintga 3. dumengia fa denton igl avat da Mustér ni in conventual leu aunc messa.

Kommentieren
Wir bitten um euer Verständnis, dass der Zugang zu den Kommentaren unseren Abonnenten vorbehalten ist. Registriere dich und erhalte Zugriff auf mehr Artikel oder erhalte unlimitierter Zugang zu allen Inhalten, indem du dich für eines unserer digitalen Abos entscheidest.
Könnte euch auch interessieren
Mehr zu MEHR