×

Igls noms duessan restar rumantschs

Igl cumegn da burgheis da Surava s’angascha activ per igl mantignamaint digls toponims rumantschs digl cumegn. Avant en onn ò la radunanza digl cumegn da burgheis concedia en credit per chel project.

Südostschweiz
Dienstag, 12. August 2014, 02:00 Uhr

Surava: Angaschamaint digl cumegn da burgheis per toponims rumantschs

Igl cumegn da burgheis da Surava s’angascha activ per igl mantignamaint digls toponims rumantschs digl cumegn. Avant en onn ò la radunanza digl cumegn da burgheis concedia en credit per chel project. Aint igl frataimp èn neidas fatgas 48 tavlas cugls novs toponims. Aint igl nov cumegn Albula/Alvra totga Surava tar la fracziun da lungatg tudestg. E tuttegna: scu tgi igl nom Surava – sur l’ava – tradescha, ò la vischnanca cun 200 abitants ena lunga tradiziun rumantscha. Era igl onn 1980 la part dalla populaziun rumantscha a Surava anc tar 34,38%, on tar la dumbraziun digl pievel digl 2010 anc inditgia 10,80% digls abitants dad esser da lungatg-mamma rumantsch. Sen l’istorgia rumantscha digl li agl pe digl Alvra sa refereschan er igls numerous toponims. Sulettamaintg igl nom «Städli» ò rieschs tudestgas.

Blo, verd u bregn?

Chegl era per igl cumegn da burgheis da Surava avant radond en onn muteiv avonda per s’angascher per igl mantignamaint digls noms locals rumantschs, sa ragorda igl mastral digl cumegn da burgheis, Giorgio Bossi. La radunanza ò concludia unanim en credit da lascher far radond 50 tavlignas da fier cun igls toponims rumantschs. Schi niva discussiuno a caschung dalla radunanza schi las tavlignas duessan esser blavas, verdas u bre-gnas, ò la lavour per propi antschet pir siva. Sen plans e documaints vigls èn nias tschartgeas igls topnims vigls, per part pero gio amblidos. «La sfida principala era la scripziun correcta da chels noms», dei Giorgio Bossi. Pertge betg angal la pronunztga digls divers idioms è diversa, mabagn ò mintga vischnanca igl sies agen dialect e chegl sa mossa er ainten la scripziun digls noms.

Crap Furò, Crap furò u Crap furo?

Igl punct central geografic digl Grischun schea sen territori communal da Surava. Ot sur l’Alvra stat el en ena creppla da radond tschent meters otezza. Igl Crap Furò – u Crap furò – u Crap furo? Er cò, dasper la baselgia da son Giera, igl simbol effectiv digl cumegn, sa mossigl tgi ins so scriver chel nom an diversas modas. Per Giorgio Bossi, igls sies collegas an suprastanza Martin Farrèr ed Andreas Cresta, scu er Reto Crameri sen., manader districtual BAW e participant activ agl project, era dalunga cler, tgi veva da neir duvro la scripziun originala rumantscha digl cumegn. «Sen basa da cartas e documaints vigls, vainsa savia erueir la scripziun originala an rumantsch da Surava», uscheia Giorgio Bossi. Tigl punct central digl cantun Grischun ins è alla fegn sa cunvagnia uscheia, tgi la scripziun «Crap furo» seia la dretga.

Monto radond 20 tavlignas

L’ideia da leir mantigneir igls toponims rumantschs è betg ensatge nov a Surava. Avant radond 15 onns ò igl anteriour archivar da cumegn, tgi manava er la rezgia da cumegn, gio gia l’ideia da mantigneir igls toponims rumantschs. Guido Casutt ò managea alloura: «viandants vessan plascheir, schi cattessan chi e lò en banc per pussar ed a madem mument savessan els er gist noua tgi sa cattan. Uscheia è nascheida l’ideia dad antagler igls noms locals ainten las posas da bancs da laresch, igls dar calour e metter els sen sigl correspondents lis». Chegl è da liger aint igl codesch «Zeitdokumente Surava», edia da Guido Casutt igl onn 2004.

Siva l’ideia da Guido Casutt da leir mantigneir igls noms locals, ò igl cumegn da burgheis surpiglia chell’incumbensa. Igl èn neidas pustadas 48 tavlignas da fier e chellas èn neidas montadas agls lis correspondents da Giorgio Bossi e da Reto Crameri sen. «Ena bela lavour, pero tar l’egn u l’oter nom vainsa gia da far perscrutaziuns intensivas, per erueir noua tgi chel li sa catta ansomma», ò Giorgio Bossi managea cun en surreir. «Nous vagn survagnia trasatras reacziuns positivas. L’acziun vign stimada fitg dalla populaziun, pero er da noss giasts», sa legra Giorgio Bossi, tgi benevainta d’anviern scu president dalla Skateline Albula er radond 10 000 giasts sen igl pi lung vial da glatsch dalla Svizra. Ossa èn tot las tavlignas montadas e prontas da mussar er igls proxims decennis a viandants, catscheders e turists noua tgi els èn gist igl mument.

Reto Crameri jun.

Kommentar schreiben

Kommentar senden