Era in dètg «sbuau ner» duess tonscher

DA GIUSEP CAPAUL

En egl ha el segir era giu la Surselva d’antruras cun siu grond potenzial electoral dalla Partida cristiandemocratica (lavina nera) e casas da Diu pleinas. Tras menziunar ella medema fladada partida e Baselgia sedat il stretg connex denter politica e sanctuari el senn era «d’unitad da ductrina» vivida. Daveras: Cu ins mava stediamein a messa la dumengia vegneva ei era votau e vuschau fetg serrau tenor parola u proposta dalla partida cristiana e mess il cedel ell’urna, savens gest avon baselgia. Il resultat: la Surselva catolica e cristiandemocratica recaltgava enormamein vuschs. Ei tunscheva maneivel d’esser representada a Berna cun 2–3 enina ed in sez garantiu el guvern a Cuera.

Ils onns 90 eisi mal semidau. Dil «quartet sursilvan» a Berna e Cuera ei aunc restada la mesadad. E naven da quest atun eisi speronza aunc in. La Surselva ha realisau ad uras con serius ch’igl ei e sedecidida detschartamein da concentrar tuttas forzas per salvar siu mandat el cussegl naziunal. Ella radunonza da nominaziun dalla pcd Surselva – ed avon era ella Cadi – ei perquei secristallisau ch’ei seigi conditio sine qua non dad ir cun in sulet candidat e da rabitschar quel aschi anavon sco pusseivel silla gliesta dalla pcd cantunala. Ella Cadi ei quei vegniu decidiu unanimamein ed ella pcd regiunala cun duas tiarzas. Sin fundament da quei clar verdict ha il candidat dalla Lumnezia, deputau Marcus Caduff, renunziau, demussond grondezia, era cun sustener il concandidat Martin Candinas, nominaus unanimamein.

Ins ha bein sentiu da quei levet vuschs lumnezianas ch’eran empau trumpadas e schizun disillusiunadas ch’ins veva buca dau quella gada la schanza a dus candidats ed aschia era al lur. E quei ston ins schon capir, essend la Lumnezia buca stada representada pli dapi varga 70 onns a Berna. La Foppa (cumins da Glion e Rueun) han giu ils davos 50 onns adina in dils lur el cussegl dils stans, liung temps parallelmein in era el cussegl naziunal. Era la Cadi ha dapi 32 onns nuninterruttamein in cusseglier naziunal. Ella regenza ein tuttas treis subregiuns (Cadi, Foppa e Lumnezia) stadas representadas ils davos 50 onns. La Lumnezia ha giu denter 1935 e 1978 dus ella regenza. Ins astga perquei specular ch’ei detti cul temps in trio. Il giuven candidat dalla Lumnezia ha schau saver ch’el vegli sco cau dalla fracziun survir vinavon al cantun. Ella organisaziun sursilvana (oz pcd Surselva) deva ei ina lescha nunscretta: risguardar tier nominaziuns per aultas incaricas en in cert turnus tuttas treis subregiuns.

Cun nominar Martin Candinas han ins buca mo fatg in pegliasis, mobein era gest purtau in star-pegliavuschs. 2006 eis el vegnius tscharnius – cun 26 onns sco il pli giuven deputau dil Grischun – ella Cadi cul meglier resultat, medemamein 2010. L’emprema gada ha el fatg prest 1100, la secunda gada bunamein 1500 vuschs – cun ina distanza da 150, resp. 250 vuschs – sil proxim eligiu. Sin la gliesta dils giuvens cristiandemocrats pil cussegl naziunal eis el ius 2007 lunschora cun la plema – tras in avantatg da prest 1000 vuschs sil secund – e gest aunc procurau che la pcd giuvna el Grischun ei vegnida alla testa da tutttas partidas dils giuvens.

La lavina nera vegn buca pli. Mo in dètg «sbuau ner» ei bein aunc da muentar, tonpli ch’ins ha gia demussau detschartamein en plaids e decisiuns ch’ins vul e drova in Sursilvan el cussegl naziunal.