×

Vum Schwiga, wema reda setti

Uhr
Leonie
Barandun-Alig

Das Zusammenleben der Sprachen und Kulturen in Graubünden: Das ist das Thema der Kolumne «Convivenza», die wöchentlich in der «Südostschweiz» und der romanischen Tageszeitung «La Quotidiana» publiziert wird.

Vur Leonie Barandun-Alig*

In dr Wianàchtszit, wà jatz gràt widar varbei ischt, teech i àlbig vill an miini Mamma, wà gschtoorba ischt. Jatz isch as de scho mee as viar Jààr sit dua.

Wà schii gschtoorba ischt, han i gmarkt, dàss d Lit vor odar nàà am Begrebnis liaber net odar nimma ubar dia Parsoo redant, wà gschtoorba ischt. Dua het mi dàs ambitz mega, i han teecht, as intresiari scho niamer me. Aber d Lit welant einam net blààga odar drà arinnara. Schii wissant au gààr net, wàs saga. I han de hàlt üsswarts au chüüm nauwis gseit, daheima aber epa miassa griina. As ischt hàlt gliich d Mamma gsi, wà ggànga ischt. Dr Umgàng mit am Tood ischt fir inschi Gselltschàft schwaar – ma redat liaber net drubar.

Vor as wiar ins Techtarli und ds Buapli gha heint, bin i au scho in àndara Umschtenda gsi. Aber as het – mee as eimààl, net sella si. I han asoo varuggt glitta, han seval Frààga gha und net an einzigi Àntwoort barcho … Um mich um heints d Familia und Koleegana scho gwissa. Aber aswia het niamer wella odar chenna drubar reda. I weiss nu, wàn i amààl im Spitààl nu han wella an Foti màcha – vu dena parfekta Fingarnagali an dena chliina Hendschi. Abar gmàcht han ichs de ggliich net. Wema ubar desch scho net redat, de màcht ma gwiss au kei Foti. Ds Àluaga hatti miar wee gmàcht, und eparam zeicha hatt is varmuatli au net chenna.

I weiss nu, dàss miina Papa miar de churz darnàà àgglitat het. Wiar heint net làng gredat. Ar het gseit, dàss einam d Natüür epa au vor nauwis Schlimmaram bewààra tiagi. Ds Sab weiss i nu. Bim eerschta Mààl het miar deer Gedàngga achlei gholffa. Bim zweita Mààl de au nimma. Abar wenigschtans het ma de scho gwissa, dàss ds Wee im Haarz de scho as Tàggsch nàchalààt. Ma schwigt, abar eigantli wetti ma reda. Und d Lit schwigant au, abar eigantli settan sch reda.

Drnàà heint Kollegana net trüuwt, miar z saga, wenn schii in Arwààrtig cho sind. Aber dàss ischt jo de nauwis, wàà ma mit dr Zit au salbar drüff gchunnt. Ich han miar de àlbig Fliiss gga, ina dàss fescht z gunna – abar miar hattis eba au mega gunna, und asoo hets de gràt ggliich nu epa Traana gga. Aber gseit hatt i nia niamaram niit. Dara Gfüüli zigand jo net gràt vu vill Karàktar, und fir dàss han i mich mee as nü eimààl gschammt.

Wia d Geburt gheert au dr Tood zum Laba darzua. Jeda chunnt im Laba frianar odar schpeetar mit ama Varluscht konfrontiart. Schwiga hilft dena, wàà trüürig sind, abar niit. Ma ischt naamli net wenigar trüürig – ma isch as eifàch allei. Eparam drnàà fraaga, màcht dr Varluscht – wia deer au àlbig üssgsee tuat – net chlinnar, aber epa gits achlei Liacht in tunggli Stunda. Villfàch weiss ma im Laba net, fir wàss nauwis guat setti si, ma muass as eifach àna.

Hit wett is kei Tàgg àndarscht ha, as wias jatz cho ischt. I han dàs dàà in dera Kolumna scho amààl gschriba, und ich teecha dàs au hit nu, wenn ich amààl trüürig bin: Moora chunnt an nüuwa Himal. Àlbig.

*Leonie Barandun-Alig ist verheiratet, Mutter zweier Schulkinder und Vizepräsidentin der Walservereinigung Graubünden. Sie redet gerne offen und findet, dass man über gewisse Dinge nicht schweigen sollte.

Wörterliste
Begrebnis – Beerdigung
Techtarli – Mädchen, Töchterchen
Buapli – Junge,
in àndara Umschtenda – schwanger sein
chliina Hendschi – kleine Kinderhände
ds Wee im Haarz – der Schmerz über den Verlust
drüff gchunnt – etwas erfahren
as Tàggsch – eines Tages
schi Fliiss ga – sich Mühe geben
eparam drnàà fraaga – sich um jemanden bemühen/fragen wie es ihm geht
schi schamma – sich schämen
nia niamaram niit – nie jemandem etwas erzählen

Kommentar schreiben

Kommentar senden