L’anteriur slogan da reclama da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) «Tgi che sa rumantsch sa dapli» As è segir anc enconuschent. Vus vegnis ad avair vis ed udì el tantas giadas. Essas Vus però era gia As dumandà tge che quest slogan da reclama ans vul transmetter? Jau hai fatg inqual ponderaziun ed hai stuì constatar che quest slogan è propi adattà per nossa lingua.
Il rumantsch è ina lingua che vegn discurrida mo d’ina minoritad en Svizra. Nus Rumantschs essan ina pitschna gruppa ed avain in’atgna lingua. Igl è la pli veglia lingua da la Svizra e nus dastgain damai perfin esser in pau loschs. Il tudestg chatscha il rumantsch dentant adina dapli a chantun, uschia ch’igl è grev per nus d’al mantegnair. Nus vegnin savens emblidads, cunquai che nus essan uschè paucs che discurrin rumantsch ed essan periclitads da murir ora bainbaud. Nossa lingua è vegnida renconuschida sco lingua parzialmain uffiziala da la Svizra pir dapi l’onn 1996 e quai è segir in eveniment impurtant per l’istorgia rumantscha che rinforza nus era sco unitad.
Il rumantsch grischun gioga ina rolla decisiva per il mantegniment dal rumantsch, cunquai ch’el unescha ils differents idioms. Sche l’introducziun dal rumantsch grischun è uss ina buna u main buna soluziun, na less jau betg metter en dumonda en quest text.
Jau hai duas linguas maternas – il talian ed il serb. Uschia n’hai jau era betg gì gronda fadia d’emprender rumantsch. Jau hai dentant er emprendì portugais avant trais onns senza grondas stentas e quai sulettamain cun tadlar e cumenzar a discurrer mezza, uschia che jau hai er emprendì la pronunzia. Perquai che jau enconusch la grammatica rumantscha e taliana, hai jau chapì svelt adina dapli portugais ed ussa n’hai jau schizunt naginas difficultads da chapir spagnol. Era per Vus n’è quai betg ina gronda chaussa d’encleger e discurrer per exempel in pau talian. E pertge? Exact, perquai che nus avain in grond avantatg da savair rumantsch ed uschia avain nus gronds avantatgs per emprender autras linguas, cunzunt las linguas latinas. En quel cas poss jau laschar valair: Tgi che sa rumantsch sa dapli.
Jau less simplamain cumprovar che las linguas èn en mintga cas in enritgiment per mintgin da nus, saja quai ina lingua populara sco l’englais u il franzos u ina lingua main populara sco il rumantsch che sto per part cumbatter per sia existenza. Il slogan ans vul demonstrar che tut quai ch’ins emprenda, saja quai anc uschè pauc, engrondescha nossa savida. Jau dun lecziuns privatas da rumantsch e sun vaira surstada tge entusiassem che mia «scolara» demussa cun emprender rumantsch. Per ella constat l’anteriur slogan da RTR cumplettamain. Era sch’il rumantsch è ina lingua minoritara ch’ella po discurrer mo tar nus, è ella motivada da savair dapli.
*Anna Negrini è creschida si a Savognin. Ella ha fatg la matura bilingua e cumenza quest onn a studegiar.
«Wer Romanisch kann, weiss mehr»
Der frühere Werbeslogan von Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) «Tgi che sa rumantsch sa dapli» ist Ihnen sicher noch ein Begriff. Sie werden ihn so oft gesehen und gehört haben. Haben Sie sich aber auch schon gefragt, was dieser Werbeslogan uns übermitteln will? Ich habe mir einige Gedanken darüber gemacht und feststellen müssen, dass dieser Slogan für unsere Sprache wirklich geeignet ist.
Das Romanische ist in der Schweiz eine Minderheitensprache. Wir Romanen sind eine kleine Gruppe und haben unsere eigene Sprache. Es ist die älteste Sprache der Schweiz, und wir dürfen folglich sogar etwas stolz darauf sein. Das Deutsche verdrängt die romanische Sprache jedoch immer mehr. Für uns ist es deshalb schwierig, sie zu erhalten. Wir werden oft vergessen, da wir nur wenige sind, die Romanisch sprechen. Und deshalb sind wir auch gefährdet, bald auszusterben. Unsere Sprache ist erst seit dem Jahr 1996 als Teilamtssprache der Schweiz anerkannt. Dies war für die romanische Sprache sicher ein wichtiges Ereignis, das uns auch als Einheit stärkt.
Rumantsch Grischun spielt eine entscheidende Rolle beim Erhalt des Romanischen, weil es die verschiedenen Idiome vereint. Ob die Einführung von Rumantsch Grischun nun eine gute oder weniger gute Lösung ist, will ich in diesem Text nicht infrage stellen.
Ich habe zwei Muttersprachen – das Italienische und das Serbische. So war es für mich auch nicht so schwierig, Romanisch zu lernen. Vor drei Jahren lernte ich jedoch auch ohne grosse Anstrengungen Portugiesisch, und dies nur, indem ich zuhörte und selbst zu sprechen begann. So eignete ich mir auch die Aussprache an. Da ich die romanische und italienische Grammatik kenne, verstand ich sehr schnell immer mehr Portugiesisch, und jetzt habe ich auch keine Mühe, Spanisch zu verstehen. Auch für Sie ist es keine grosse Sache, zum Beispiel etwas auf Italienisch zu verstehen oder zu sagen. Und weshalb? Genau, da wir den grossen Vorteil haben, Romanisch zu können, haben wir auch grosse Vorteile andere Sprachen zu lernen, vor allem die lateinischen Sprachen. In diesem Fall kann ich es also gelten lassen: Wer Romanisch kann, weiss mehr.
Ich möchte einfach aufzeigen, dass Sprachen auf jeden Fall eine Bereicherung für uns alle sind, sei dies eine beliebte Sprache wie das Englische oder Französische oder eine weniger populäre Sprache wie das Romanische, das zum Teil um seine Existenz kämpfen muss. Der Slogan will uns zeigen, dass all das, was man lernt, und sei dies noch so wenig, unser Wissen erweitert. Ich erteile Privatlektionen in Romanisch und bin ziemlich überrascht, mit welcher Begeisterung meine «Schülerin» Romanisch lernt. Für sie stimmt der frühere RTR-Slogan vollends. Auch wenn das Romanische eine Minderheitensprache ist, die sie nur bei uns sprechen kann, ist sie motiviert, mehr zu wissen.
*Anna Negrini ist in Savognin aufgewachsen. Sie hat die zweisprachige Matura gemacht und beginnt dieses Jahr ihr Studium.