Die Kolumne «Convivenza» erscheint in der Regel am Montag in der «Südostschweiz» und in der romanischen Tageszeitung «La Quotidiana». Verfasst werden die Texte von verschiedenen mit dem Romanischen und Italienischen verbundenen Personen. Unterstützt wird das Projekt von der Sprachorganisationen Lia Rumantscha und Pro Grigioni Italiano.

140 Beiträge  140 Beiträge
26 Kommentare  26 Kommentare
465686 Leser  465686 Leser

Tgi che sa rumantsch sa dapli

L’anteriur slogan da reclama da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) «Tgi che sa rumantsch sa dapli» As è segir anc enconuschent. Vus vegnis ad avair vis ed udì el tantas giadas. Essas Vus però era gia As dumandà tge che quest slogan da reclama ans vul transmetter? Jau hai fatg inqual ponderaziun ed hai stuì constatar che quest slogan è propi adattà per nossa lingua.

Il rumantsch è ina lingua che vegn discurrida mo d’ina minoritad en Svizra. Nus Rumantschs essan ina pitschna gruppa ed avain in’atgna lingua. Igl è la pli veglia lingua da la Svizra e nus dastgain damai perfin esser in pau loschs. Il tudestg chatscha il rumantsch dentant adina dapli a chantun, uschia ch’igl è grev per nus d’al mantegnair. Nus vegnin savens emblidads, cunquai che nus essan uschè paucs che discurrin rumantsch ed essan periclitads da murir ora bainbaud. Nossa lingua è vegnida renconuschida sco lingua parzialmain uffiziala da la Svizra pir dapi l’onn 1996 e quai è segir in eveniment impurtant per l’istorgia rumantscha che rinforza nus era sco unitad.

Il rumantsch grischun gioga ina rolla decisiva per il mantegniment dal rumantsch, cunquai ch’el unescha ils differents idioms. Sche l’introducziun dal rumantsch grischun è uss ina buna u main buna soluziun, na less jau betg metter en dumonda en quest text.

Jau hai duas linguas maternas – il talian ed il serb. Uschia n’hai jau era betg gì gronda fadia d’emprender rumantsch. Jau hai dentant er emprendì portugais avant trais onns senza grondas stentas e quai sulettamain cun tadlar e cumenzar a discurrer mezza, uschia che jau hai er emprendì la pronunzia. Perquai che jau enconusch la grammatica rumantscha e taliana, hai jau chapì svelt adina dapli portugais ed ussa n’hai jau schizunt naginas difficultads da chapir spagnol. Era per Vus n’è quai betg ina gronda chaussa d’encleger e discurrer per exempel in pau talian. E pertge? Exact, perquai che nus avain in grond avantatg da savair rumantsch ed uschia avain nus gronds avantatgs per emprender autras linguas, cunzunt las linguas latinas. En quel cas poss jau laschar valair: Tgi che sa rumantsch sa dapli.

Jau less simplamain cumprovar che las linguas èn en mintga cas in enritgiment per mintgin da nus, saja quai ina lingua populara sco l’englais u il franzos u ina lingua main populara sco il rumantsch che sto per part cumbatter per sia existenza. Il slogan ans vul demonstrar che tut quai ch’ins emprenda, saja quai anc uschè pauc, engrondescha nossa savida. Jau dun lecziuns privatas da rumantsch e sun vaira surstada tge entusiassem che mia «scolara» demussa cun emprender rumantsch. Per ella constat l’anteriur slogan da RTR cumplettamain. Era sch’il rumantsch è ina lingua minoritara ch’ella po discurrer mo tar nus, è ella motivada da savair dapli.

*Anna Negrini è creschida si a Savognin. Ella ha fatg la matura bilingua e cumenza quest onn a studegiar.

 

«Wer Romanisch kann, weiss mehr»

Der frühere Werbeslogan von Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) «Tgi che sa rumantsch sa dapli» ist Ihnen sicher noch ein Begriff. Sie werden ihn so oft gesehen und gehört haben. Haben Sie sich aber auch schon gefragt, was dieser Werbeslogan uns übermitteln will? Ich habe mir einige Gedanken darüber gemacht und feststellen müssen, dass dieser Slogan für unsere Sprache wirklich geeignet ist.

Das Romanische ist in der Schweiz eine Minderheitensprache. Wir Romanen sind eine kleine Gruppe und haben unsere eigene Sprache. Es ist die älteste Sprache der Schweiz, und wir dürfen folglich sogar etwas stolz darauf sein. Das Deutsche verdrängt die romanische Sprache jedoch immer mehr. Für uns ist es deshalb schwierig, sie zu erhalten. Wir werden oft vergessen, da wir nur wenige sind, die Romanisch sprechen. Und deshalb sind wir auch gefährdet, bald auszusterben. Unsere Sprache ist erst seit dem Jahr 1996 als Teilamtssprache der Schweiz anerkannt. Dies war für die romanische Sprache sicher ein wichtiges Ereignis, das uns auch als Einheit stärkt.

Rumantsch Grischun spielt eine entscheidende Rolle beim Erhalt des Romanischen, weil es die verschiedenen Idiome vereint. Ob die Einführung von Rumantsch Grischun nun eine gute oder weniger gute Lösung ist, will ich in diesem Text nicht infrage stellen.

Ich habe zwei Muttersprachen – das Italienische und das Serbische. So war es für mich auch nicht so schwierig, Romanisch zu lernen. Vor drei Jahren lernte ich jedoch auch ohne grosse Anstrengungen Portugiesisch, und dies nur, indem ich zuhörte und selbst zu sprechen begann. So eignete ich mir auch die Aussprache an. Da ich die romanische und italienische Grammatik kenne, verstand ich sehr schnell immer mehr Portugiesisch, und jetzt habe ich auch keine Mühe, Spanisch zu verstehen. Auch für Sie ist es keine grosse Sache, zum Beispiel etwas auf Italienisch zu verstehen oder zu sagen. Und weshalb? Genau, da wir den grossen Vorteil haben, Romanisch zu können, haben wir auch grosse Vorteile andere Sprachen zu lernen, vor allem die lateinischen Sprachen. In diesem Fall kann ich es also gelten lassen: Wer Romanisch kann, weiss mehr.

Ich möchte einfach aufzeigen, dass Sprachen auf jeden Fall eine Bereicherung für uns alle sind, sei dies eine beliebte Sprache wie das Englische oder Französische oder eine weniger populäre Sprache wie das Romanische, das zum Teil um seine Existenz kämpfen muss. Der Slogan will uns zeigen, dass all das, was man lernt, und sei dies noch so wenig, unser Wissen erweitert. Ich erteile Privatlektionen in Romanisch und bin ziemlich überrascht, mit welcher Begeisterung meine «Schülerin» Romanisch lernt. Für sie stimmt der frühere RTR-Slogan vollends. Auch wenn das Romanische eine Minderheitensprache ist, die sie nur bei uns sprechen kann, ist sie motiviert, mehr zu wissen.

*Anna Negrini ist in Savognin aufgewachsen. Sie hat die zweisprachige Matura gemacht und beginnt dieses Jahr ihr Studium.

  • Datum: 10.02.2012, 19:04 UHR
  • Webcode: 1354893
 

 

Gast
The content of this field is kept private and will not be shown publicly.

  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Allowed HTML tags: <p> <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Lines and paragraphs break automatically.
  • Each email address will be obfuscated in a human readable fashion or (if JavaScript is enabled) replaced with a spamproof clickable link.

More information about formatting options

Speichern Vorschau

Sie erklären sich damit einverstanden, unseren Service weder für illegale Zwecke, noch zur Übermittlung von gesetzeswidrigen, belästigenden, beleidigenden, die Privatsphäre anderer verletzenden, missbräuchlichen, bedrohlichen, schädlichen, vulgären, obszönen, verleumderischen, zu beanstandenden oder anderweitig verwerflichen Inhalten oder von Material, welches das geistige Eigentum oder andere Rechte einer Person verletzt oder verletzen könnte, zu benützen. Ihr Kommentar kann auch auf Google und anderen Suchseiten gefunden werden.

suedostschweiz.ch entscheidet über die Veröffentlichung der Beiträge und führt darüber keine Korrespondenz.

giusep bundi

15.08.2012 09:45 Uhr

tgi che sa rumantsch a dapli

h e u r e k a
ussa capeschel jeu: tgi che s romontsch sa dapli.
sediscurrend cun mia cara mumetta enta medel lucmagn di ella: atgnamein duess ina burgheisa medelina che viva cheu dapi 1960 saver romontsch activ e passiv. ella,la mumma, ina descendenta dil grond politicher dil cantun lucerna, cusseglier guvernativ ludwig sigrist, che ha il medem anim grond sco ils antenants ed era implantau en sia descendenza quella valur, di quels plaids cun 83 onns. nus ils affons carezein la mumma sco la poppa da nos egls ni sco jesus sirsch dalla bibla di el capetel treis.
glb
flem

Giusep Bundi Giusep Bundi

21.06.2012 09:16 Uhr

tgi che sa rumantsch sa dapli (che beiber aua), denton ...

quei ei schon aschia
sa el denton avunda?
il medem eisi da dumandar: ist "näher "näher als "nahe"
na
ich bin näher an amerika auf meiner reise herangekommen, ist weniger nahe als wenn ich nahe an amerika herangekommen in
das ist eine schnapsidee, aber differenzieren wäre das thema, das täglich,immer überall geübt weren sollte.
herzlichen dank für ihren artikel, frau negrini
salids amicabels
GLB

 

WEITERE BEITRÄGE ZUM THEMA

RSS

10.05.2013 14:58 UHR | 0 KOMMENTARE | 607 Leser

Dir manzegnas, raquintar fafanoias, inventar realitads / Unwahrheiten erzählen, Märchen auftischen und Realitäten erfinden

Mes figl da tschintg onns di manzegnas tut quai ch’el po – e quai er anc senza nauscha conscienza. El è capabel da pretender: «Jau n’hai betg mangià la tschigulatta ch’era en stgaffa», era sche sia bucca è brina fin si sut las ureglias. El ma raquinta da las pli grondas aventuras – inclusiv draguns e pirats – per declerar, pertge ch’el n’è betg vegnì a chasa, cura ch’ils zains han sunà.

mehr...

06.05.2013 00:00 UHR | 2 KOMMENTARE | 519 Leser

Cun amiaivels salids / Freundliche Grüsse

Jau hai cuntrafatg a la lescha. I n’è betg simpel d’admetter quai publicamain. Ma midar na sa laschi betg pli. Jau hai cuntrafatg a la lescha – ed ussa stoss jau star botta per quai.

mehr...

26.04.2013 14:15 UHR | 0 KOMMENTARE | 360 Leser

Ils smaladids onns otganta / Die verflixten Achtziger

Avant intgins onns avain nus gì en visita in ami da mes bab. El era Englais ed in rebel. El e sia dunna gievan cun töf, eran cleramain cunter la chasa roiala e per il proletariat. Jau sai anc exact ch̓el aveva renfatschà a mai – jau era ina buoba da 14 onns – che la giuventetgna d’ozendi cumbattia betg pli il sistem, l’establishment u ils geniturs. Jau n’aveva betg propi savì tge dir. Jau ma sentiva culpanta, quai sai jau anc. Ed jau hai ditg ad el che jau n’haja gea betg propi insatge da rebellar.

mehr...

22.04.2013 00:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 530 Leser

Co modernisar la taglia da baselgia? / Wie modernisiert man die Kirchensteuer?

En num da Dieu il Tutpussant! Cun quests pleds explicits cumenza il preambel da la Constituziun federala. La Svizra è laicistica e tuttina betg. Cun excepziun dals chantuns da Genevra e da Neuchâtel renconuschan tut ils chantuns las Baselgias da dretg public, numnadamain la Baselgia catolic-romana e la Baselgia evangelic-refurmada. En tscherts chantuns vegnan renconuschidas era la Baselgia cristcatolica e las cuminanzas religiusas israelitas.

mehr...

15.04.2013 00:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 730 Leser

Storie che raccontano la vita / Geschichten, die das Leben schreibt

Un tempo raccoglievo funghi. Da alcuni anni, invece, raccolgo aneddoti. La mia collezione attualmente è molto grande. Ne ho fatto la mia passione. E la mia formazione, in un certo senso.

mehr...

05.04.2013 15:53 UHR | 0 KOMMENTARE | 753 Leser

Da la fantasia e la savida / Von der Phantasie und dem Wissen

«La fantasia è pli impurtanta che la savida, perquai che la savida è limitada.» Quai è in citat dal fisicher teoretic Albert Einstein. Jau hai legì dacurt per l’emprima giada quest citat che m’ha dà da pensar. È nossa savida propi limitada? Sche gea, entras tge è ella tenor Einstein limitada? En noss univers datti bain avunda dumondas e respostas, u betg?

mehr...

02.04.2013 01:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 1,163 Leser

Iris Emma (3) suna flauta e discurra englais / Iris Emma (3) spielt Flöte und spricht Englisch

Dacurt en il tren da Landquart vers Turitg. Lieu: vagun da famiglia. Protagonists: duas mammas e quatter uffants. Scenari: Las duas mattettas da trais onns sesan ensemen en in aviun da lain e giogan «sgular».

mehr...

25.03.2013 01:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 1,167 Leser

La tatta che ruppa/Die rülpsende Oma

En mia ultima «Convivenza» hai jau sdiavlà in pau da la giuventetgna dad ozendi. Bun, ma avant dus dis hai jau fatg in’experientscha che fa scumparair questa giuventetgna maleducada.

mehr...

18.03.2013 01:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 973 Leser

Il mund è mintgatant simplamain malgist! / Die Welt ist manchmal einfach ungerecht!

Jau hai da preschent puspè ina giada in segund job. Gea propi, mia lavur a temp cumplain tar la gasetta na ma tanscha apparentamain betg – malgrà ils servetschs regulars da la saira e da la fin d’emna. Perquai hai jau uss anc in segund job. Insaco ston ins gea nizzegiar a moda raschunaivla il temp a disposiziun.

mehr...

11.03.2013 01:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 966 Leser

L’avegnir radiant da la Svizra – Die strahlende Zukunft der Schweiz

Sortind da mia abitaziun tir jau mintgamai or las spinas da contact. Uschia na resta gnanc in apparat pli sin stand-by e mo la frestgera marmugna bravamain enavant. E tuttina è mes consum da forza electrica creschì en il decurs dals onns. Forsa perquai che mintga saira è sper mia televisiun adina er il laptop en funcziun.

mehr...

04.03.2013 01:00 UHR | 2 KOMMENTARE | 1,219 Leser

Calendimarzo / Chalandamarz

Chi sente il termine «Calendimarzo» pensa immediatamente alla fiaba «Una campana per Ursli»scritta da Selina Chönz e illustrata da Alois Carigiet. Ma non solo a Guarda – dove essa è ambientata – o in Engadina si festeggia il Calendimarzo, no, lo si celebra anche nelle valli di lingua italiana.

mehr...

25.02.2013 11:47 UHR | 0 KOMMENTARE | 1,444 Leser

La definiziun d’amur / Die Definition der Liebe

«Ussa es ti londervi!» Questa frasa m’ha propi laschà perder ils pleds. Jau sun stada uschè perplexa. Mia resposta è stada in reflex e surriend hai jau ditg ch’i saja anc bler memia baud per mai d’avair uffants ed insumma d’avair ina famiglia.

mehr...

18.02.2013 01:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 1,659 Leser

Nus essan tuts be copias da noss geniturs / Wir sind alle nur Abbilder unserer Eltern

«Quai fatsch jau insacura cumplettamain auter!» Segir che Vus enconuschais questa frasa – or da Vossa atgna bucca. Segir che Vus avais ditg questa frasa il pli savens durant la pubertad. L’adressat: ils geniturs.

mehr...

11.02.2013 01:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 1,131 Leser

La giuventetgna dad oz / Die heutige Jugend

Jau crai che jau vegnia veglia. Sche jau sun en il tren e legel il «Tagi» (gea jau legel il «Tagi» en il tren, e betg «20minuten»), e lura entra ina classa da scola, survegn jau bunamain ina crisa. I n’è betg da crair quanta canera che quests giombers fan. In concert da hardrock cun Rammstein è pli paschaivel.

mehr...

04.02.2013 01:50 UHR | 0 KOMMENTARE | 1,166 Leser

Lom è dir!/Weich ist hart!

Jau smin per il solit gia suenter ils emprims stauschs e pass diagonals: Mia adversaria è oz ferma. Memia ferma per mai. E suenter strusch in kilometer vegn la tschertezza: Jau n’hai nagina schanza, oz fatsch jau il segund.

mehr...

28.01.2013 01:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,164 Leser

Berlusconi ed auters problems dal pli grond museum dal mund/Berlusconi und andere Probleme des grössten Museums der Welt

L’ierta culturala mundiala fiss bain pli paupra senza l’Italia: Michelangelo, Leonardo da Vinci, Niccolò Machiavelli, Antonio Vivaldi, Frederico Fellini, la glista è bunamain senza fin. Lain betg emblidar marcas e products sco ils gnocchis, carpaccio, Pirelli, Lamborghini, Armani u Dolce & Gabbana.

mehr...

21.01.2013 10:07 UHR | 0 KOMMENTARE | 1,461 Leser

Google – mia Bibla dal mintgadi

Dacurt è mia figlia da prest trais onns puspè daventada ina poppa. In entir suentermezdi nʼha ella betg pli discurrì, ella ha communitgà mo cun tuns da pop. Ella ha vulì che jau la portia enturn ed ella ha decidì da betg pli ir sin tualetta. Jau era cumplettamain perplexa. Normalmain vul Nora vegnir tractada sco ses frar chʼè dus onns pli vegl ed ella vul far chaussas che nʼèn betg anc adattadas per ina mattetta da sia vegliadetgna.

mehr...

14.01.2013 00:41 UHR | 1 KOMMENTARE | 4,142 Leser

In onn nov – ina nova entschatta? / Ein neues Jahr – ein neuer Anfang?

L’onn 2012 è terminà e sco che jau aveva supponì n’è il mund betg ì en malura e tut cuntinuescha sco fin ussa senza grondas midadas. Igl è gia l’onn 2013 e l’onn nov porta sco adina novs propiests. Plain basegn d’activitad empruvain nus da betg repeter ils sbagls da l’onn passà ed uschia naschan propiests. Ma nus realisain strusch trais quarts da tut noss propiests.

mehr...

04.01.2013 16:42 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,049 Leser

Problematico e pericoloso

Da questo angolo si è parlato quasi sempre di «convivenza» in senso positivo, dimenticando che la parola può avere anche una connotazione negativa. Infatti, se il termine suggerisce dapprima condivisione, consenso, benessere, in un secondo tempo e in un altro contesto, ci fa capire esattamente il contrario. Sono poche le parole che, come questa, implicano tanta ambiguità dividendo gli animi.

mehr...

31.12.2012 01:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 3,014 Leser

Tge sa chatta en la chafotta 713?/Was befand sich im Verlies 713?

«Gea, tias columnas èn schon en urden, ma halt in pau trivialas», di in collega da lʼuni. Jau guard in pau schoccada. Ma bun. Jau na sun ussa betg gist in Max Frisch. Ed atgnamain na less jau era betg esser Max Frisch.

mehr...

Communityticker

Community

Top-Deals

Wertgutschein für eine Medizinische Massage, Manuelle Lymphdrainage, Therapeutische Behandlung oder Naturheilkundliche Therapie, Phytotherapie etc. (120 Minuten)
CHF 120.-
CHF 240.-
mehr
Das Hüpfvergnügen für Groß und Klein - Trampolin (426 cm Ø) mit Sicherheitsnetz inklusive Versand
CHF 459.-
CHF 929.-
mehr
Den ganzen Abend oder Nachmittag Billard spielen (max. 4 Personen) und dazu ein Getränk pro Person
CHF 33.-
CHF 82.-
mehr
Südostschweiz Newmedia AG - Die TYPO3 und Drupal Web-Agentur für Ihre professionelle Website