Die Kolumne «Convivenza» erscheint in der Regel am Montag in der «Südostschweiz» und in der romanischen Tageszeitung «La Quotidiana». Verfasst werden die Texte von verschiedenen mit dem Romanischen und Italienischen verbundenen Personen. Unterstützt wird das Projekt von der Sprachorganisationen Lia Rumantscha und Pro Grigioni Italiano.

141 Beiträge  141 Beiträge
26 Kommentare  26 Kommentare
468222 Leser  468222 Leser

Tgi che sa rumantsch sa dapli

L’anteriur slogan da reclama da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) «Tgi che sa rumantsch sa dapli» As è segir anc enconuschent. Vus vegnis ad avair vis ed udì el tantas giadas. Essas Vus però era gia As dumandà tge che quest slogan da reclama ans vul transmetter? Jau hai fatg inqual ponderaziun ed hai stuì constatar che quest slogan è propi adattà per nossa lingua.

Il rumantsch è ina lingua che vegn discurrida mo d’ina minoritad en Svizra. Nus Rumantschs essan ina pitschna gruppa ed avain in’atgna lingua. Igl è la pli veglia lingua da la Svizra e nus dastgain damai perfin esser in pau loschs. Il tudestg chatscha il rumantsch dentant adina dapli a chantun, uschia ch’igl è grev per nus d’al mantegnair. Nus vegnin savens emblidads, cunquai che nus essan uschè paucs che discurrin rumantsch ed essan periclitads da murir ora bainbaud. Nossa lingua è vegnida renconuschida sco lingua parzialmain uffiziala da la Svizra pir dapi l’onn 1996 e quai è segir in eveniment impurtant per l’istorgia rumantscha che rinforza nus era sco unitad.

Il rumantsch grischun gioga ina rolla decisiva per il mantegniment dal rumantsch, cunquai ch’el unescha ils differents idioms. Sche l’introducziun dal rumantsch grischun è uss ina buna u main buna soluziun, na less jau betg metter en dumonda en quest text.

Jau hai duas linguas maternas – il talian ed il serb. Uschia n’hai jau era betg gì gronda fadia d’emprender rumantsch. Jau hai dentant er emprendì portugais avant trais onns senza grondas stentas e quai sulettamain cun tadlar e cumenzar a discurrer mezza, uschia che jau hai er emprendì la pronunzia. Perquai che jau enconusch la grammatica rumantscha e taliana, hai jau chapì svelt adina dapli portugais ed ussa n’hai jau schizunt naginas difficultads da chapir spagnol. Era per Vus n’è quai betg ina gronda chaussa d’encleger e discurrer per exempel in pau talian. E pertge? Exact, perquai che nus avain in grond avantatg da savair rumantsch ed uschia avain nus gronds avantatgs per emprender autras linguas, cunzunt las linguas latinas. En quel cas poss jau laschar valair: Tgi che sa rumantsch sa dapli.

Jau less simplamain cumprovar che las linguas èn en mintga cas in enritgiment per mintgin da nus, saja quai ina lingua populara sco l’englais u il franzos u ina lingua main populara sco il rumantsch che sto per part cumbatter per sia existenza. Il slogan ans vul demonstrar che tut quai ch’ins emprenda, saja quai anc uschè pauc, engrondescha nossa savida. Jau dun lecziuns privatas da rumantsch e sun vaira surstada tge entusiassem che mia «scolara» demussa cun emprender rumantsch. Per ella constat l’anteriur slogan da RTR cumplettamain. Era sch’il rumantsch è ina lingua minoritara ch’ella po discurrer mo tar nus, è ella motivada da savair dapli.

*Anna Negrini è creschida si a Savognin. Ella ha fatg la matura bilingua e cumenza quest onn a studegiar.

 

«Wer Romanisch kann, weiss mehr»

Der frühere Werbeslogan von Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) «Tgi che sa rumantsch sa dapli» ist Ihnen sicher noch ein Begriff. Sie werden ihn so oft gesehen und gehört haben. Haben Sie sich aber auch schon gefragt, was dieser Werbeslogan uns übermitteln will? Ich habe mir einige Gedanken darüber gemacht und feststellen müssen, dass dieser Slogan für unsere Sprache wirklich geeignet ist.

Das Romanische ist in der Schweiz eine Minderheitensprache. Wir Romanen sind eine kleine Gruppe und haben unsere eigene Sprache. Es ist die älteste Sprache der Schweiz, und wir dürfen folglich sogar etwas stolz darauf sein. Das Deutsche verdrängt die romanische Sprache jedoch immer mehr. Für uns ist es deshalb schwierig, sie zu erhalten. Wir werden oft vergessen, da wir nur wenige sind, die Romanisch sprechen. Und deshalb sind wir auch gefährdet, bald auszusterben. Unsere Sprache ist erst seit dem Jahr 1996 als Teilamtssprache der Schweiz anerkannt. Dies war für die romanische Sprache sicher ein wichtiges Ereignis, das uns auch als Einheit stärkt.

Rumantsch Grischun spielt eine entscheidende Rolle beim Erhalt des Romanischen, weil es die verschiedenen Idiome vereint. Ob die Einführung von Rumantsch Grischun nun eine gute oder weniger gute Lösung ist, will ich in diesem Text nicht infrage stellen.

Ich habe zwei Muttersprachen – das Italienische und das Serbische. So war es für mich auch nicht so schwierig, Romanisch zu lernen. Vor drei Jahren lernte ich jedoch auch ohne grosse Anstrengungen Portugiesisch, und dies nur, indem ich zuhörte und selbst zu sprechen begann. So eignete ich mir auch die Aussprache an. Da ich die romanische und italienische Grammatik kenne, verstand ich sehr schnell immer mehr Portugiesisch, und jetzt habe ich auch keine Mühe, Spanisch zu verstehen. Auch für Sie ist es keine grosse Sache, zum Beispiel etwas auf Italienisch zu verstehen oder zu sagen. Und weshalb? Genau, da wir den grossen Vorteil haben, Romanisch zu können, haben wir auch grosse Vorteile andere Sprachen zu lernen, vor allem die lateinischen Sprachen. In diesem Fall kann ich es also gelten lassen: Wer Romanisch kann, weiss mehr.

Ich möchte einfach aufzeigen, dass Sprachen auf jeden Fall eine Bereicherung für uns alle sind, sei dies eine beliebte Sprache wie das Englische oder Französische oder eine weniger populäre Sprache wie das Romanische, das zum Teil um seine Existenz kämpfen muss. Der Slogan will uns zeigen, dass all das, was man lernt, und sei dies noch so wenig, unser Wissen erweitert. Ich erteile Privatlektionen in Romanisch und bin ziemlich überrascht, mit welcher Begeisterung meine «Schülerin» Romanisch lernt. Für sie stimmt der frühere RTR-Slogan vollends. Auch wenn das Romanische eine Minderheitensprache ist, die sie nur bei uns sprechen kann, ist sie motiviert, mehr zu wissen.

*Anna Negrini ist in Savognin aufgewachsen. Sie hat die zweisprachige Matura gemacht und beginnt dieses Jahr ihr Studium.

  • Datum: 10.02.2012, 19:04 UHR
  • Webcode: 1354893
 

 

Gast
The content of this field is kept private and will not be shown publicly.

  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Allowed HTML tags: <p> <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Lines and paragraphs break automatically.
  • Each email address will be obfuscated in a human readable fashion or (if JavaScript is enabled) replaced with a spamproof clickable link.

More information about formatting options

Speichern Vorschau

Sie erklären sich damit einverstanden, unseren Service weder für illegale Zwecke, noch zur Übermittlung von gesetzeswidrigen, belästigenden, beleidigenden, die Privatsphäre anderer verletzenden, missbräuchlichen, bedrohlichen, schädlichen, vulgären, obszönen, verleumderischen, zu beanstandenden oder anderweitig verwerflichen Inhalten oder von Material, welches das geistige Eigentum oder andere Rechte einer Person verletzt oder verletzen könnte, zu benützen. Ihr Kommentar kann auch auf Google und anderen Suchseiten gefunden werden.

suedostschweiz.ch entscheidet über die Veröffentlichung der Beiträge und führt darüber keine Korrespondenz.

giusep bundi

15.08.2012 09:45 Uhr

tgi che sa rumantsch a dapli

h e u r e k a
ussa capeschel jeu: tgi che s romontsch sa dapli.
sediscurrend cun mia cara mumetta enta medel lucmagn di ella: atgnamein duess ina burgheisa medelina che viva cheu dapi 1960 saver romontsch activ e passiv. ella,la mumma, ina descendenta dil grond politicher dil cantun lucerna, cusseglier guvernativ ludwig sigrist, che ha il medem anim grond sco ils antenants ed era implantau en sia descendenza quella valur, di quels plaids cun 83 onns. nus ils affons carezein la mumma sco la poppa da nos egls ni sco jesus sirsch dalla bibla di el capetel treis.
glb
flem

Giusep Bundi Giusep Bundi

21.06.2012 09:16 Uhr

tgi che sa rumantsch sa dapli (che beiber aua), denton ...

quei ei schon aschia
sa el denton avunda?
il medem eisi da dumandar: ist "näher "näher als "nahe"
na
ich bin näher an amerika auf meiner reise herangekommen, ist weniger nahe als wenn ich nahe an amerika herangekommen in
das ist eine schnapsidee, aber differenzieren wäre das thema, das täglich,immer überall geübt weren sollte.
herzlichen dank für ihren artikel, frau negrini
salids amicabels
GLB

 

WEITERE BEITRÄGE ZUM THEMA

RSS

17.10.2011 08:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 3,086 Leser

Conoscersi per convivere

Anni fa, in occasione di una discussione pubblica legata alla questione dell’introduzione dell’italiano nelle scuole elementari di lingua tedesca del nostro Cantone, un signore si alzò e disse in tono sprezzante che l’italiano non doveva essere introdotto perché era una lingua che non interessava il Canton Grigioni e addirittura era la lingua dei… e usò una parola che qui non voglio ripetere.

mehr...

07.10.2011 19:52 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,381 Leser

Ina confruntaziun cun la cardientscha

Cunquai che jau sun creschida si a Savognin, ina pitschna vischnanca anc fitg catolica, ha la religiun adina fatg part da mia vita. Mes bab è catolic e mia mamma è ortodoxa. Jau sun vegnida battegiada e sun da confessiun catolica.

mehr...

03.10.2011 00:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,566 Leser

L’atun è bain ina festa per ils senns?

L’atun è mia stagiun preferida. Spezialmain l’october, cura che l’aria daventa uschè clera che las muntognas paran pli datiers, lura sun jau inamurada dal Grischun. Tge bellezza da vesair ils novs vestgids sgiagliads da las plantas e da sentir ils radis da sulegl che han perdì l’intensitad da la stad. Gea, l’atun davent jau poetica, schizunt in zic sentimentala cun tut quels miraculs da la natira.

mehr...

23.09.2011 19:39 UHR | 0 KOMMENTARE | 3,024 Leser

Chara lectura, char lectur … / Liebe Leserin, lieber Leser …

Sajas propi sincer: Cura avais Vus scrit la davosa giada ina brev? Betg ina carta d’anniversari u in e-mail. Era betg ina brev da fatschenta. Gnanc ina brev privata scritta cun il computer na vala. Na, jau manegel ina brev classica – scritta a maun e cun tinta.

mehr...

16.09.2011 20:10 UHR | 0 KOMMENTARE | 4,704 Leser

Nua resta il temp?

Bunamain fiss capità exact quai che jau hai temì a partir da l’emprima columna: Jau emblid il termin da consegna e questa columna na cumpara betg. Per fortuna ha il redactur responsabel reagì. El m’ha infurmà via sms che jau saja londervi. Jau hai liber oz ed uschia gist temp. U meglier ditg: temp da far ponderaziuns, nua ch’il temp è restà dapi che jau hai scrit mia ultima columna davart il Grischun dal Sid.

mehr...

09.09.2011 18:09 UHR | 0 KOMMENTARE | 4,674 Leser

Per un’ecologia delle lingue

La discussione sulle lingue in Svizzera e in particolare nei Grigioni non tende ad esaurirsi, anzi sembra proprio che si infiammi ad ogni occasione. Così, la campagna politica per il Consiglio Nazionale diventa pretesto per ri-parlarne, come hanno fatto i verdi liberali con la loro presa di posizione sulla nuova Legge scolastica.

mehr...

02.09.2011 16:38 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,828 Leser

L’emprima e la davosa giada

L’emprima giada –pertge patratga tut la glieud be ad ina chaussa, sch’ins di quests trais pleds? Datti mo quella suletta pussaivladad? I dat bain uschè bleras autras emprimas giadas. As imaginai quest maletg: In mattatschin è sa zuppà sut ses letg.

mehr...

28.08.2011 19:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 3,579 Leser

En bucca d’luf!

Jau sun la figlia d’in chatschader, geabain. Quai n’è qua en Grischun betg insatge spezial. Quasi mintga segunda dunna grischuna ha in bab, in tat u in um ch’è chatschader. Ina u l’autra è schizunt sezza pertutgada quests dis da la fevra chatschadriglia. Giu la Bassa èn ins però insatge anc pli exotic – ultra d’esser muntagnarda e Rumantscha – sch’ins di: «Mes bab è chatschader.»

mehr...

19.08.2011 14:48 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,559 Leser

Climacterium tuna sco temp da glatsch

Da Claudia Cadruvi*/ANR

Mia «pitschna» ha finì avant sis emnas ses temp da scola obligatoric. Sin quai spetg jau gia daditg. Ella n’è betg pli ina pitschna, mabain schizunt dus centimeters pli gronda ch’jau.

mehr...

12.08.2011 14:01 UHR | 0 KOMMENTARE | 3,238 Leser

«Grüessech» ubain «здравствуйте»

Da Pieder Caminada*

L’istorgia ma tutga adina danovamain, cura che jau l’aud. Ed jau aud ella anc mintgatant. Il scolar Franz W. da l’Entlebuch era stà la fin dals onns 1940 en visita tar sia sora gronda a Berna.

mehr...

05.08.2011 20:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,014 Leser

Mo anc 148 vals

Igl è temp da vacanzas. Malgrà che nus giain dapi intgins onns pli savens l’atun en viadi, vi jau raquintar en questa columna d’ina excursiun da stad. Quella ha puspè ina giada m’avischinà in tochet a mia patria.

mehr...

29.07.2011 17:30 UHR | 0 KOMMENTARE | 3,059 Leser

Estate in Bregaglia

25.07.2011 00:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,638 Leser

Fildarom e rom da filfier

Da Catrina Waldegg*

Cura che jau era anc in uffant pitschen, na vuleva jau nagut auter uschè desperadamain sco ina dentera, egliers e crutschas. Jau na sai betg pli da nua che quest giavisch era vegnì, ma i dat ina fotografia, sin la quala jau port mes accessori preferì da lez temp: egliers senza vaiders. Tge maletg!

mehr...

17.07.2011 14:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 5,291 Leser

Mamma sulegl, vamos a la piscina!

27 grads a la sumbriva – gea, quai exista er en l’Engiadina. Betg savens, sa chapescha, ma il fanadur e l’avust è quest scenari absolutamain realistic. Lura vom jau cun mes uffants al bogn avert. «Mamma sulegl, vamos a la piscina!»

mehr...

08.07.2011 19:15 UHR | 0 KOMMENTARE | 6,299 Leser

Far bella bucca, dir schulas u manzegnas

En Surselva enconusch’ins l’expressiun «far biala bucca». Igl è ina buna expressiun. Ella n’ha per cas da far nagut cun smincar la bucca cun colur resch cotschna ed i na vul era betg dir ch’insatgi fetschia bucca da bitsch. Anzi. Tgi che fa bella bucca, fa cumpliments tut che schloppa e manegia atgnamain il cuntrari da quai ch’el di.

mehr...

01.07.2011 19:19 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,273 Leser

Davart bels siemis – ed auters

«I have a dream». Gea, jau hai in siemi. Natiralmain che jau na sun pervi da quai anc ditg betg Martin Luther King – era sche jau hai mintgatant il medem siemi sco il famus defensur dals dretgs civils nair. Era jau siemiel da temp en temp d’in meglier mund, nua che tut ils umans han lavur, èn eguals e libers.

mehr...

24.06.2011 17:24 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,217 Leser

Ils patratgs da vacanzas èn libers!

Cura ch’i vala da planisar las vacanzas stain nus mintg’onn avant il medem punct. Nus pudessan tuttina ir ... en il nord. La Svezia para dad esser uschè bella cun ils fiords, ils guauds e las chasinas en lieus allontanads. U pertge betg viagiar ina giada a la riva da la Dalmazia? Là duessi anc dar inslas dal tuttafatg intactas che n’èn betg inundadas da turists.

mehr...

17.06.2011 19:29 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,712 Leser

… e la capacità primordiale di comunicare?

Percepisco un sottile velo di confusione, interrogandomi sull’identità linguistica: costituisce quest’ultima le fondamenta dell’identità culturale oppure esse non sono che indirettamente collegate?

mehr...

13.06.2011 13:46 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,995 Leser

Ureglias sco egls u il cuntrari

Avant pauc temp era jau en mia abitaziun a Turitg. Jau aveva gist gentà, cura ch’i ha scalinà. Giu davant isch steva in um enturn 30 e tegneva en maun ina tavletta. El saja mit e veglia vender x-insatge. Cunquai che questa chaussa m’ha parì in pau suspectusa, hai jau be scurlattà il chau ed el è ì.

mehr...

03.06.2011 19:04 UHR | 0 KOMMENTARE | 5,203 Leser

E tge colur ha tes num?

My name is Bond, James Bond. In um, in num – e tut il mund sa da tgi ch’i sa tracta. Nomen est omen. Gea, il num di savens gia tut dad ina persuna. James Bond, per exempel. Quel num empermetta scharm, curaschi e privel. Mes num è Hofmann, Fadrina Hofmann – e forsa sa in u tschel lectur ussa da tgi ch’i sa tracta. Tge associaziuns fa quella persuna cun leger mes num?

mehr...

Communityticker

Community

Marktplätze

Top-Deals

Spass für Gross und Klein - Eine Fahrt auf der Rodelbahn Pradaschier inklusive Sesselbahn für zwei Erwachsene
CHF 25.-
CHF 50.-
mehr
Wertgutschein für eine Medizinische Massage, Manuelle Lymphdrainage, Therapeutische Behandlung oder Naturheilkundliche Therapie, Phytotherapie etc. (120 Minuten)
CHF 120.-
CHF 240.-
mehr
Das Hüpfvergnügen für Groß und Klein - Trampolin (426 cm Ø) mit Sicherheitsnetz inklusive Versand
CHF 459.-
CHF 929.-
mehr
Südostschweiz Newmedia AG - Die TYPO3 und Drupal Web-Agentur für Ihre professionelle Website