Die Kolumne «Convivenza» erscheint in der Regel am Montag in der «Südostschweiz» und in der romanischen Tageszeitung «La Quotidiana». Verfasst werden die Texte von verschiedenen mit dem Romanischen und Italienischen verbundenen Personen. Unterstützt wird das Projekt von der Sprachorganisationen Lia Rumantscha und Pro Grigioni Italiano.

141 Beiträge  141 Beiträge
26 Kommentare  26 Kommentare
469433 Leser  469433 Leser

«Jau vi savair scriver rumantsch»

Da Diana Jörg

Nus – mes um, mes figl ed jau – essan vi da la tschaina. Ils temas d’adina: Co èsi stà a la lavur? Tge novas datti da la scola professiunala?

E lura, cun in’egliada sin la gasetta che giascha sin maisa, cumenza ina discussiun interessanta davart ils avantatgs e dischavantatgs da la lingua materna taliana u rumantscha per la vita professiunala e la carriera. Amez il discurs di mes figl: «Jau na vi betg mo savair discurrer rumantsch, jau vi savair scriver rumantsch.»

Vus stuais savair che noss figl è bain creschì si rumantsch, ch’el n’ha però mai frequentà ina scola bilingua, el n’ha damai mai emprendì da s’exprimer en scrit en sia lingua materna. In onn, avant che nus essan ids a star giu Turitg, ha el fatg la Scolina Rumantscha, ma là n’emprendan ils scolarets gea anc betg da scriver. Uschiglio ha el adina discurrì rumantsch cun ses geniturs e cun ses stretgs parents ch’el inscuntrava ina giada u l’autra durant las visitas en la patria.

L’emprim ha il pitschen però stuì exercitar il dialect turitgais; e co! Entaifer in mais scheva el «drü» e «foif» e vegniva mintga di in pau pli cuntent a chasa suenter scola. Nagin na tentava pli el. Nagin n’al dumandava pli tge dialect curius ch’el discurria. Il mattatschin da sis onns spundeva adina damain larmas. Ed il rumantsch era daventà per el e per nus ina lingua en il spazi protegì. Cura e cun tgi dueva el era discurrer sia lingua danor cun nus? Durant il trenament tschegnava el mintgatant en nossa direcziun e scheva da bass insatge che mo mes um ed jau chapivan. Igl era ina sort code: il code-da-discurrer-e-chapir-rumantsch ch’excludeva tut tschels. Uschia sa serrava dentant era noss figl ora. E pli vegl ch’el vegniva e pli fitg ch’el sa turpegiava da sias ragischs e da sia atgnadad linguistica.

Alura è arrivada plaun a plaun la pubertad e cun quella ina tscherta luschezza da sia derivanza e da sia capacitad linguistica. Cun plaschair clamava el mai per rumantsch en la cabina da trenament u cura che collegas da scola eran tar nus en visita e discurriva explicitamain en nossa lingua cun nus. Mintgatant scheva el in char pled en sia lingua materna. Co che jau era mintgamai superbia en quels muments! Per l’ina, perquai ch’el cumenzava a sa sentir sco in uman independent ed a s’enconuscher en sia lingua. Per l’autra, perquai che nus avevan mussà a noss figl ina lingua che mo fitg paucs umans en Svizra discurran e la pon nizzegiar per els sezs – n’emporta betg en tge furma! E terzio, perquai ch’el era finalmain puspè sa regurdà da la gronda impurtanza che gist quella lingua ha per el.

Ed ussa vuless el s’appropriar dal tuttafatg da sia lingua. Betg mo la discurrer, mabain la scriver. Ed jau stoss dir: jau sun era da la partida!

Diana Jörg è creschida si a Domat e viva oz a Cuira. Sia lingua materna è il rumantsch. Ella lavura sco redactura tar il ‘Regionaljournal Graubünden’ da Schweizer Radio DRS a Cuira. Ella è maridada e mamma d’in figl da 17 onns.

 

«Ich will Romanisch schreiben können»

Von Diana Jörg

Da sitzen wir – mein Mann, mein Sohn und ich – beim Abendessen. Die Themen wie immer: Wie wars bei der Arbeit? Was steht an in der Berufsschule? Und dann, mit Blick auf die Zeitung auf dem Tisch, beginnt eine interessante Diskussion über Vor- und Nachteile der italienischen oder romanischen Muttersprache in Bezug auf das Berufsleben und die Karriereförderung. Mitten im Gespräch sagt mein Sohn: «Ich will nicht bloss Romanisch reden können, ich will Romanisch schreiben können.»

Dazu müssen Sie wissen, dass unser Sohn zwar romanisch aufgewachsen ist, aber nie die Bilingue-Schule besucht hat, also nie gelernt hat, sich schriftlich in seiner Muttersprache auszudrücken. Ein Jahr lang, bevor wir nach Zürich zogen, besuchte er zwar die Scolina Rumantscha, aber da lernten die Knirpse ja noch nicht schreiben. Sonst war Romanisch für ihn immer die Umgangssprache mit seinen Eltern und nächsten Verwandten, die er ab und an sah, wenn wir auf Besuch in der Heimat waren.

Zunächst musste sich der Kleine aber in Züri-Dütsch üben; und wie! Innerhalb eines Monats sagte er «drü» und «foif» und kam mit jedem Tag glücklicher aus der Schule nach Hause. Niemand neckte ihn mehr. Niemand fragte, was er eigentlich für einen komischen Dialekt spreche. Die Tränen des Sechsjährigen wurden weniger. Und das Romanisch wurde für ihn und uns zu einer Sprache im geschützten Raum. Wann und mit wem sollte er auch seine Sprache reden ausser mit uns? Wenn er im Training war, zwinkerte er uns manchmal zu und sagte leise etwas, das nur mein Mann und ich verstanden. Es war eine Art Code: der Romanisch-Versteh-Sprech-Code, der alle anderen ausschloss. Damit aber schloss auch unser Sohn sich aus.  Und je älter er wurde, umso mehr schämte er sich seiner Wurzeln und seiner sprachlichen Eigenheit. 

Dann kam zögerlich die Pubertät und mit ihr ein gewisser Stolz auf seine Herkunft und das sprachliche Können. Mit Freude rief er in der Trainingskabine oder wenn Schulkollegen bei uns waren auf Romanisch nach mir und sprach ganz explizit in unserer Sprache mit uns. Manchmal gab es ein liebes Wort in seiner Muttersprache. Oh ja, da war ich dann jeweils stolz! Zum einen, weil er begann, sich als eigenständiger Mensch zu fühlen und sich in seiner Sprache zu erkennen. Zum zweiten, weil wir unserem Sohn eine Sprache beigebracht hatten, die nur noch verschwindend wenige Menschen in der Schweiz reden und für sich nützen können – egal in welcher Form auch immer. Und drittens, weil er sich endlich wieder daran erinnert hatte, wie wichtig genau diese Sprache für ihn ist. 

Jetzt möchte er sich seine Sprache ganz und gar zu eigen machen. Nicht bloss reden, sondern schreiben. Und ich muss sagen: Ich bin auch dabei!

Diana Jörg ist in Domat/Ems aufgewachsen und lebt heute in Chur. Ihre Muttersprache ist Romanisch. Beruflich arbeitet sie als Redaktorin beim Regionaljournal Graubünden von Schweizer Radio DRS in Chur. Sie ist verheiratet und Mutter eines 17-jährigen Sohnes.

  • Datum: 17.10.2010, 18:07 UHR
  • Webcode: 674397
 

 

Gast
The content of this field is kept private and will not be shown publicly.

  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Allowed HTML tags: <p> <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Lines and paragraphs break automatically.
  • Each email address will be obfuscated in a human readable fashion or (if JavaScript is enabled) replaced with a spamproof clickable link.

More information about formatting options

Speichern Vorschau

Sie erklären sich damit einverstanden, unseren Service weder für illegale Zwecke, noch zur Übermittlung von gesetzeswidrigen, belästigenden, beleidigenden, die Privatsphäre anderer verletzenden, missbräuchlichen, bedrohlichen, schädlichen, vulgären, obszönen, verleumderischen, zu beanstandenden oder anderweitig verwerflichen Inhalten oder von Material, welches das geistige Eigentum oder andere Rechte einer Person verletzt oder verletzen könnte, zu benützen. Ihr Kommentar kann auch auf Google und anderen Suchseiten gefunden werden.

suedostschweiz.ch entscheidet über die Veröffentlichung der Beiträge und führt darüber keine Korrespondenz.

giusep bundi

30.06.2012 23:35 Uhr

Ei fuss era interessant dad

Ei fuss era interessant dad endriescher -sch`ils protagonists lessen dar sclariment -co dunnas han empriu romontsch per ella vegliadetgna da carschi per exempel la presidenta dalla cuminonza romontscha da flem l`anteriura, quella ch`ei ussa presidenta, dunna plevonessa a Furna Ursi Herter Tanner, ch`ei ina capacitad maisudida tenor miu meini, e biaras da quellas dunnas u umens sco il currider e chauffeur da posta Hans Niederberger ni plevon René Bachofen ni plevon Donald Hasler -per mo numnar spontan in per nums che vegnan endamen a mi alla sperta- che gudognan ed han gudignau miu respect e mia simpatia.
GLB

 

WEITERE BEITRÄGE ZUM THEMA

RSS

19.03.2012 01:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,993 Leser

Jau pled per ina zona da chauns

09.03.2012 15:09 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,232 Leser

Avais Vus gugent ovs da dinosauriers? Pertge betg?

 

Da Claudia Cadruvi*/ANR

Jau emplenesch gugent ora questiunaris per studis scientifics. I ma dat in bun sentiment – il sentiment da pudair servir a la scienza. Sco Rumantscha han ins savens la chaschun d’emplenir ora questiunaris, pertge ils Rumantschs vegnan gea perscrutads ch’i tut schloppa.

mehr...

02.03.2012 21:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,730 Leser

In laud al venerabel selectur

 

En sasez n’hai jau mai chapì il telefon – jau manegel co ch’el funcziuna tecnicamain. Jau era in uffant, cura che nus avain survegnì l’emprim telefon a chasa. Igl era simplamain in apparat nair cun in selectur che pendeva vi da la paraid. E cun quel pudev’ins telefonar ad insatgi tenor libra tscherna (sch’ils geniturs devan la lubientscha) ubain ch’insatgi telefonava ad ins (gliez funcziunava era senza la lubientscha dals geniturs). Pertge e co che quai funcziunava, na vuleva jau gnanc savair lezza giada. I bastava ch’i funcziunava.

mehr...

24.02.2012 20:26 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,462 Leser

Inʼexcursiun da la dumengia

Quai è ussa mia 20avla columna. Jau hai svelt stuì guardar suenter tge che jau hai gia tut scrit – ed hai sentì che quest text qua è en sasez gea in pitschen giubileum. Mia emprima columna aveva descrit – avant var dus onns – il viadi da la damaun baud sco neopendularia da Cuira fin a la staziun principala da Turitg.

mehr...

17.02.2012 14:17 UHR | 0 KOMMENTARE | 3,277 Leser

Coabitazione coatta

La nostra, quella di cui si parla nella Costituzione e oggetto di questa rubrica, è una convivenza storica maturata positivamente attraverso i secoli. È cresciuta tanto da farne principio e perno di ogni discorso. A torto o a ragione ci piace citarla per definirci grigioni e sentirci depositari di un DNA particolare. Orgogliosi la sventoliamo agli ospiti o appena lasciamo i confini la presentiamo come biglietto da visita. Tuttavia negli ultimi tempi la carta di identità grigione, a cui tanto teniamo, sembra aver perso del suo smalto.

mehr...

10.02.2012 20:04 UHR | 2 KOMMENTARE | 2,979 Leser

Tgi che sa rumantsch sa dapli

L’anteriur slogan da reclama da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) «Tgi che sa rumantsch sa dapli» As è segir anc enconuschent. Vus vegnis ad avair vis ed udì el tantas giadas. Essas Vus però era gia As dumandà tge che quest slogan da reclama ans vul transmetter? Jau hai fatg inqual ponderaziun ed hai stuì constatar che quest slogan è propi adattà per nossa lingua.

mehr...

03.02.2012 19:10 UHR | 0 KOMMENTARE | 3,160 Leser

Co che jau sun vegnida cugliunada

Co m’ha quai mo pudì capitar? Jau sun bain mezza schurnalista! Jau enconusch ils trics per vegnir ad infurmaziuns ed jau sai da tge che dependa ina buna story! Ed ussa crod jau mezza en la trapla d’in schurnalist. Tge vargugna! Ma stop, jau stoss cumenzar a l’entschatta per declerar tge ch’è insumma capità.

mehr...

27.01.2012 20:10 UHR | 0 KOMMENTARE | 3,447 Leser

Vacanzas cun Marian, Sophie, Rebecca ed Iny

Enconuschais Vus Rebecca Gablé, Iny Lorentz, Sophie Kinsella u Marian Keyes? Jau na las enconusch betg persunalmain, ma jau hai passentà bleras uras cun lur cudeschs. Las quatter auturas scrivan romans istorics e nova litteratura da divertiment per dunnas.

mehr...

23.01.2012 06:00 UHR | 2 KOMMENTARE | 3,566 Leser

Cura che bun n’è tuttenina betg pli bun

Vus essas in bun uman. Per cas che Vus, chara lectura e char lectur, avessas da remartgar ussa che Vus na sajas betg senza sbagls e mendas, n’è quai per mai tuttina nagin motiv da midar opiniun. Vus essas in bun uman. Basta.

mehr...

16.01.2012 01:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 5,460 Leser

Ils sabis da l’Orient èn lunsch lunsch davent

Oz è il termin da consegna da questa columna. Oz è ils 6 da schaner u sco quai che nus schain «Bavania». Jau hai lavurà, cumprà en, nettegià e sun – ditg sinceramain – prest puspè uschè lunsch sco avant in’emna – damai en l’onn vegl.

mehr...

08.01.2012 20:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,505 Leser

Tempo di berretti

I berretti mi sono sempre piaciuti. Non solo perché tengono calda la testa, ma possono essere  morbidi, colorati e molto originali. Il primo di cui mi ricordo, era rosso con due prolungamenti da chiudere con un bottone sotto il mento.

mehr...

23.12.2011 20:37 UHR | 0 KOMMENTARE | 6,667 Leser

Nadal – la festa da la cuminanza e da l’amur

18.12.2011 23:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,443 Leser

Suenter il taschair penibel cloman tuts «hurra!»

«Tge taschair penibel», aveva remartgà in schurnalist sper mai. Igl era durant la sessiun d’october. Nus sesevan sin la tribuna dal Cussegl grond. En sala aveva il president da la cumissiun da gestiun gist motivà in credit supplementar da 150 000 francs.

mehr...

09.12.2011 20:14 UHR | 1 KOMMENTARE | 2,590 Leser

Pertge che jau na sun betg daventà in scheni

Mia vita è ina vita da las schanzas manchentadas. Ma betg chapi mai fallà: Jau na vi betg Vossa cumpassiun. I n’è dentant era betg unicamain mia «culpa» ch’igl è vegnì uschia. Igl avess numnadamain era pudì vegnir tut auter.

mehr...

02.12.2011 20:30 UHR | 0 KOMMENTARE | 3,660 Leser

Chau ad aut e (tegnair) tras!

L’enviern stat avant porta. Era sch’i n’ha qua lunsch enturn nagina naiv. Persuenter hai bler sulegl. Quai che concerna il sulegl vai propi extrem bain cun nus, en quest reguard na pudain nus franc betg ans lamentar.

mehr...

28.11.2011 01:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,238 Leser

«Mattas na san betg far quints»

Mia figlia m’ha vilentà onns ora. «Jau sun ina matta e mattas na san betg far quints.» Mintga giada ch’ella scheva quai, gieva jau bunamain si e da tetg ora. Jau mezza era adina stada buna en matematica. Igl era stà mes rom preferì. En matematica stueva jau far pauc u nagut ed aveva tuttina ina nota suffizienta.

mehr...

18.11.2011 20:18 UHR | 0 KOMMENTARE | 3,827 Leser

«Arricchiamoci delle nostre reciproche differenze»

Quando il poeta e scrittore francese Paul Valéry formulò per la prima volta questo suo celebre aforisma, certamente non pensava alla realtà multiculturale e multilinguistica del Cantone dei Grigioni; tuttavia ancora oggi, in un altro tempo e in un altro contesto, il suo messaggio può risultare attuale e carico di significato.

mehr...

11.11.2011 20:00 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,777 Leser

I n’è betg anc Nadal, sapperlot!

Igl è bunamain stà in schoc, cura che jau sun entrada in di d’october en butia ed hai vesì la nova offerta: pitschens Son Niclads da tschigulatta, chalenders d’advent, pizieutas e giugarets che chantan Jingle Bells, cura ch’ins smatga sin in buttun.

mehr...

04.11.2011 20:01 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,954 Leser

Ristgar la sanadad pervi d’intgins bustabs?

Forsa èsi meglier, sche las scolas rumantschas turnan als idioms. Quai è stada mia emprima reacziun, cura ch’jau hai udì che la presidenta communala da Castrisch prendia congedi pervi da la «discussiun» davart il rumantsch grischun. La presidenta aveva beneventà a sias uras d’introducir la lingua cuminaivla en scola. Quai è vegnì cumbattì a moda uschè vehementa che la situaziun n’era betg pli supportabla.

mehr...

28.10.2011 19:11 UHR | 0 KOMMENTARE | 2,274 Leser

In assassinat en sia entira curtadad

In sentiment malempernaivel aveva jau gia avant. Intgins scolars da la scola claustrala da Mustér avevan numnadamain raquintà ch’i vegnia mussà in terribel assassinat en il film da la sonda saira en la sala da teater da la scola. In assassinat en tut ils detagls. A mai na plascheva quai betg. Gia il patratg vidlonder ma fascheva snuizis. Ed jau crai che jau n’era betg il sulet.

mehr...

Communityticker

Community

Marktplätze

Top-Deals

Raffinierter Genuss für zwei Personen - Geniessen Sie einen feinen Haus-Apéro mit anschliessendem 3-Gang Beefsteak Tatar Menü
CHF 50.-
CHF 100.-
mehr
Raffinierter Genuss für zwei Personen - Geniessen Sie einen feinen Haus-Apéro mit anschliessendem 3-Gang Beefsteak Tatar Menü
mehr
Raffinierter Genuss für zwei Personen - Geniessen Sie einen feinen Haus-Apéro mit anschliessendem 3-Gang Beefsteak Tatar Menü
mehr
Südostschweiz Newmedia AG - Die TYPO3 und Drupal Web-Agentur für Ihre professionelle Website